Radio Breizh 4 radio ar Vro

ROLL KLOK ABADENNO┘ RADIO BRO GWENED

a ginnig deoc'h

Sinema

Kaset da benn get Jean-Claude ar Ruyet.
Sell un den a sevenadur, displeget brav ha distaget fraezh, da rei˝ deomp ali ha sklerijenn Ór ar filmo¨ nevez da welet er salio¨. Un digarez da brederia˝ ivez. Bep sizhun, ur gronikenn da selaou hag ar skrid da heul.

5 munut

Abadenn diwezha˝ 22.12.2017

L'intelligence des arbres

SIN-171222- L'INTELLIGENCE DES ARBRES
L'INTELLIGENCE DES ARBRES
Un teulfilm sevenet gant : Julia Dordel ha Guido T÷lke (2017, 1e20).

E-pad milvloaziado¨ en doa bevet mab-den e-kreiz an natur, e-kreiz ar gwez, e-kreiz ar plantaj a beb sort a greske war an douar. Mez e-pad un amzer hirroc'h c'hoazh, e-raog donedigezh mab-den, e oa bet ag ar gwez hag ag ar plantaj-se dija. Gelli˝ a raomp kompren neuze eh eus, gant ar gwez hiziw, ur skiant-desket n'he deus ket netra da weled gant heni an denelezh. Kozh-Noe eo skiant-desket an denelezh nawazh, mez heni ar plantaj a ya d'en em goll e brumenno¨ un amzer n'hon eus ket anavet biskoazh, ni, tud an douar.
Neuze, e-pad milvloaziado¨ e oa daet da vab-den kompren an natur, rag bugale an natur eo an denelezh, pa denn he boued anezhi. Ha pa ne zebr ket ag ar plantaj end-eeun e tebr loened hag a denn o buhez, diouzh o zu, diwar ar plantaj. Ha daet e oa mab-den da santoud e oa ur menier speredegezh en natur. Setu perag e klaske c'hoari braw gant ar speredegezh liezfurm-se. Hanvio¨ a veze roet d'ar vouded a veve er gwez hag e kement plantenn a oa, noziganed, dorniganed, boudiged... Doueed ha doueezed e veze doujet doute hag enoret pa arrue an termen. Lidet e veze ar rannvloazio¨ ha momanto¨ heverk ar bloaz. Da verka˝ resiz an deizio¨ braz-se, e veze savet monumanto¨ ramzel, ken stank e Breizh, e Karnag hag e lec'hio¨ arall. Sa˝set e oa bet beteg 70 000 ag ar savadurio¨-se dre-'ma˝, menhiro¨, dolmeno¨ ha karno¨ a beb sort, pa ne chom hiziw nemed un drederenn hebkÚn anezhe. Stud´et e veze an oabl, ar stered. Liammet e veze ar labour-douar gant kresk-digresk ar loar. Krennlavario¨ helaezh a zo test a gement-se e kement yezh a zo.
Mez en un taol, setu daet mab-den da voud Doue : gouest da gompren peb tra e oa daet da voud. Un dra da sujedi˝ hebkÚn e oa an natur evita˝, mado¨ da denna˝ anezhi ha mad pell zo. Ha ni neuze da doulla˝ an douar, ha da denna˝ hardizh rac'h ar pinvidigezhio¨ a oa kuzhet e-barzh, petrol, metalo¨, diamanto¨ ; da strewi˝ louzo¨ helaezh war ar parkado¨ gwinizh ha segal ; da c'hoari gant genom ar ma´z hag ar soja. Ha neuze, endra ma oa chomet an dud tost douzh an natur ha doujuz en he c'he˝ver e-pad milvloaziado¨, setu brema˝ ar blanedenn en arvar goude daou gant vloaz hebkÚn ag an antropoken, da lÔred eo ar prantad ma vez treuzfurmet ha merket don hon planedenn ganimp, an denelezh m'ema peb unan ahanimp lodeg enni.
Kredet hor boa e oa ar baradoez war an douar diragzimp, just aze, dindan hon dorn. Ha ne ra ar baradoez-se nemed pellaad pandeogwir ne ouiomp ket ha tud a vo war an douar c'hoazh a-benn daou gant vloaz a-vama˝ pe pas.
Kuriuz ar vuhez : pellaet hor boa a-zoc'h an natur gant ar skiant vodern, rust ha groz un tammig pa oa bet ganet en XVIIIved kantved. Gant ar skiant a-hiziw, a za da voud soutilloc'h, a za da voud gouia˝s wirion, setu ma koma˝somp tostaad douzh an natur en-dro, n'eo ket evid he distruj hardizh evel penno¨ brell ma oamp (ha mah omp c'hoazh re liez), mez evid moned e darempred ganti en-dro, evid he gwaranti˝ ha dreist-oll evid en em waranti˝, ni ive. Ha ne za ket ar remedo¨ douzh hon drougo¨ ag an natur ? Ha n'eo ket yac'husoc'h hon boued pa ne vez ket taolet loustoni kimieg da vaga˝ an douar ?
Mez pelloc'h eh a ar film-ma˝ c'hoazh : liammo¨ tanaw zo etre ar gwez. Ur forester en doa henn santet, ha gwir ar pezh en deus skrivet, hervez ar skiant a-vrema˝. Ne selloc'h ket mui douzh ar gwez evel e-raog brema˝ kÚn...

Jean-Claude Le Ruyet.20171222b.243F.