Radio Breizh 5 radio ar Vro

AN HOLL ABADENNOÙ

Abadenn ar bed-man-bedoù all - Pennad skignet d'ar 31.10.2016

3 munut

lastez

Pennad-komz kaset da benn gant : Andrea Le Gal

paeiañ dibab hor loustoni
Efedus eo pennaen ar saotrañ-paeañ
Muioc'h-mui a strollegezhioù lec'hel a zibab lakaat an dud da baeañ hervez ar c'hementad a lastez a vez taolet er boubellenn ganto. Diskouezet eo bet dre ur studiadenn eo efedus seurt politikerezh evit diveskañ muioc'h ha digreskiñ al lastez.
Gant penngomiseriezh an diorren padus, ur framm eus ministrerezh Gall en endro eo bet embannet an teul-se e miz Meurzh 2016. Tri zoare a zo da baeañ ar servij foran a zastum hag a dred al lastez. Gant an tailhoù war-eeun da gentañ. Dre un taos jedet war priz feurm al lojeiz da eil, d'ar mare-se e vez fakturennet asambles gant an taos war ar font. An trede doare a zo fakturenniñ hervez ar c'hementad lastez taolet ar boubellenn. Meur a zibab a c'hell bezañ graet d'ar c'houlz-se: pouezañ ar poubellennoù pe kontañ an niver a boubellennoù dastumet da skouer. Ar "pennwir dastum al lastez-ti" a vez graet eus ar sistem-se (redevance e galleg). Evit 11% eus an dud e Frañs ez eus bet lakaet an doare-se da baeañ evit ar mare, da lavaret eo tro 5 milion a dud.
Servij publik arc'hantaouet gant an implijerien
Pa tibab ur gumuniezh kumunioù da skouer ober gant ar pennwir e-plas an taos, e teu dre ret servij publik al lastez da vezañ ur "servij publik industriel ha kenwerzhel". Da lavaret eo e vez paeet ar servij-se gant gounidoù ar servij nemetken, e-giz ma vez graet evit ar servij dour ha yac'husaat da skouer, ha n'eo ket gant an tailhoù ken, e-giz ma vez graet evit an hentoù, ar skolioù, ar yec'hed pe c'hoazh ar polis, da lavaret eo "servijoù publik melestradurel".
Nebeutoc'h a lastez pa baeer evito
Abaoe ar bloavezhioù 1990 e vez graet gant ar pennwir evit al lastez e Japan, Korea ha Suis. Betek 50% eus an dud a bae al lastez gant ur pennwir eno. Keñveriet ez eus bet e vez produet etre 25% ha 33% nebeutoc'h a lastez gant ar re a bae hervez ar c'hementadoù lakaet ar boubellenn eno. E Frañs eo kresket an niver a gumunioù o deus lakaet ar sistem-se e-pleustr abaoe 2009, kumunioù war ar maez dreist-holl. Da lavaret eo abaoe ma vez roet sikourioù gant an ADEME. N'eo ket ken anat mont gant an hent-se e-kêr avat, abalamour ma vez lakaet gant meur a dud o lastez er memes poubellenn.
Divesket muioc'h
"Digreskiñ a ra a galz ha buan ar c'hementadoù lastez taolet" pa vez lakaet ar pennwir saotrañ-paeañ e-pleustr hervez ar studiadenn. 68,5 kg nebeutoc'h a vez stlepet dre annezad evit bezañ resis, da lavaret eo 28% nebeutoc'h. Eus un tu all e kresk al lastez divesket. 14 kg ouzhpenn dre annezad evit ar pakadoù hag ar paper, da lavaret eo ur c'hresk a 33%, hag 11% ouzhpenn evit ar gwer. En holl e tigresk neuze ar c'hementadoù taolet er boubellenn ha dastumet gant ar servij publik eus 10%.
Kehentiñ hag arc'hantaouiñ
N'eo ket bet merzet kalz muioc'h a fazioù war an diveskañ nag a boubellennoù taolet en natur goude ar bloavezh kentañ kennebeut. Kerkent hag er bloavezh goude ma vez lakaet ar pennwir e-pleustr eo e tigresk al lastez, a-drugarez d'an oberennoù kehentiñ. Tizhout 15 milion e 2020 ha 25 milion e 2025 a dud o paeañ ar pennwir a zo bet lakaet da bal gant al lezenn war an treuzkemm energiezh. Goulennet e vez neuze e teul ar studiadenn e vefe skoazellet ar servijoù lastez gant an ADEME evit tizhout ar palioù-se.

Kas ur gemennadenn